Alfabenin ilk harfi; İbranice alef, Arapça elif, Grekçede ise alfa. Belli ki bir ortaklık var fakat üzerine hiç düşündünüz mü, bu harfin hemen bilindik, eskise de popülerliğini yitirmeyen tüm diller için ilk harf olmasına neden karar verilmiş? Durum harfin çıkarttığı ses ile mi ilgili yoksa birtakım kültürel kodlar mı bu ortaklığı yaratan?

KısaKısa, tek atımlık bilgi topudur. Tam aradığınız yere rast gelirse tatmin edici, daha fazlası için biraz eksiktir. Kategoriyi kurcalayarak birbirinden farklı pek çok konuda içeriğe ulaşabilirsiniz.

Alaf, elif, alfa, A, ey gibi şekillerde telaffuz edilen kelimenin aslı, ilk resim-yazı sistemlerinde bir “öküz başı” şeklinde gösterilen ve –affedersiniz- öküz anlamına gelen alpu kelimesi. Daha sonra İbranice’de alaf/alef şeklini alan bu kelimenin, diğer pek çok dile de değişikliğe uğrayarak geçtiği düşünülüyor.

Harfin çiziminin öküz başına benzemesi ve öküz anlamına gelmesinin sebebiyle ilgili pek çok görüş var. Bunlardan bazıları, yazı dilinin oluşumu döneminde yaşanan coğrafyada öküzün tarımla olan bağlantısına dikkat çekiyor. Nitekim bugünkü hâliyle alaf, “yulaf” anlamında kullanılıyor. Bir başka görüş ise dünyanın bir öküzün boynuzları arasında duruyor olduğu inancının, alfabenin ilk harfinde kendisini göstermesi üzerine. Alaf, elif ya da alfa diyelim, kelimenin başlangıçta var olan tanrıyı sembolize edecek şekilde din felsefelerinden edebiyatlara, farklı farklı alanlarda kullanılması da bu görüşü destekleyebilecek nitelikte.

Başlangıçta herhangi bir etki olmadan var olan ve sonsuzluğa kadar var olacak olan tanrı, kendi içerisinde bir kaos – kozmos paradoksu teşkil etse de bu sembolik kullanım, ne insanlığın ilk çağlarıyla ne de ilk inanç biçimleriyle sınırlı kalmış. Bugün alef, aynı zamanda matematiksel bir sembol olarak kümelerin büyüklüğünü göstermek için kullanılıyor. Ayrıca bilgisayarlar aracılığıyla yokluğun simgesi 0’lar ile varlığın simgesi 1’leri ifade etmenin başka bir yolu olarak düşünülebilecek şekilde, eşzamanlı bir programlama dilinin de ismi. Günümüzde Alef’in öküz başının ters çevrilmiş şekliyle yazdığımız alfabenin ilk harfi, alfabeye alfabe deme sebebimiz; üzerinden kucaklar dolusu bağlantı kurulabilecek pek çok mitolojik anlatıma, kültürel sembole gebe. İngilizce’de ax okunan ox yani öküz kelimesinden, son teknoloji yazılımlara kadar kendisinin izini sürebiliyoruz.

Yazar

Üç kedi anası, doktora öğrencisi, ismiyle müsemma, çoğunlukla zararsız. İyi tavsiye verir, geç olana dek ciddiye alınmaz. Her geçen gün bitkinliğine biraz daha şaşırarak "daha deniz daha müren" arıyor. Sosyal medya için: dogan.mdd

Bir Yorum Yazmak İster Misin?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.