Suffragette: İngiltere’de Bir Hayalet “Diren!” Diyor
Sıradan bir günde sıradan bir rutinin içerisinde üzerine düşünmeden kullandığımız hakların elimize ne gibi tarihsel bir süreç sonunda geldiğini pek düşünmeyiz. Suffragette filminin ana karakteri Maud da kullanamadığı haklar için o bakmıyorken nasıl bir süreç yürütüldüğünü bilmiyordur. Ta ki tavşan deliğinden aşağı düşene kadar. Patronunun ondan yapmasını istediği bir teslimat sayesinde tam vaktinde denk geldiği bir kadın hakları eylemi sahnesiyle başlarız filme.
Maud’un yüzünde önce garipseme, belki korku, sonra biraz parıltı görebiliriz. Oysa gün gelecek, ana karakterimizi siyasal liderinin, ilk dalga feminizmin önemli bir isminin balkon konuşmasını gözlerinde ışık ve kalbinde umutla dinlerken izleyeceğizdir. Bu bakımdan Suffragette, konunun yabancısının dahi seyirci koltuğunda hemen hikayeye dahil olabildiği ve tarihi bağlamı bilmese dahi sahne sahne içine girebildiği bir filmdir. Çünkü ana karakter Maud da bu politik hareketin dışından içerisine hızlı bir çekilim göstermiş, bir anda harekette önemli görevler üstlenmeye başlamıştır.
Eşinden gördüğü şiddet nedeniyle dinlenmeyen arkadaşının sesi olması, o gün orada sadece dinlemek için bulunmaya cesaret göstermesiyle başlamıştır. Konuşmaya ise göstereceği cesaret daha anlık bir sıçramanın ürünüdür, bir kaç etkenin bir araya gelmesiyle mümkün olur ve Maud kendisini alaya alan erkeklerin önünde meramını açıklarken bulur kendisini. Parlamento komitesine kendisinin bile henüz üzerine düşünmeye fırsatı bulunmamış bir hak için ifade verir.

Bu açıdan Maud’un “henüz ben de düşünmedim” diyen dürüst utangaçlığıyla filmin sonunda göze aldığı tehditler karşılaştırılınca filmin neredeyse bir Bildungsroman gibi işlediği görülebilir. Suffragette, Maud’un siyasal ve kişisel gelişiminin ve olgunlaşmasının filmidir. Onu radikalleştiren ise baskılamaya çalışan aygıtların ta kendisidir: polis, patron ve koca. Film boyunca patriyarkal unsurların hepsi Maud’un bilinçlenme sürecini tekrar tekrar tırpanlamayı hedefleyerek aksine harlarlar. Patronun istismarı Maud’u parlamentoya ilerleten o cesareti verir, polis şiddeti (eril şiddetin başka bir türü) ve hapiste tanıştığı siyasi kadınlar onu radikalleşmeye iter, kocasının onu evden atması veya oğlunu göstermeyerek cezalandırmaya çalışması ile birlikte hak mücadelesi Maud’un tek gerçekliği olmaya başlar. Oy vermek demek yaşadığı tüm bu haksızlıklarla ve baskılanma biçimleriyle savaşacağı faydalı ve sağlam bir silaha sahip olmak demektir.
Erkek iktidarın onu böyle baskıladığı bir toplumda eline böyle bir koz kuşanmak zorundadır Maud. Onun, yani radikalleşme sürecini izlediğimiz bu karakterin işçi sınıfına ait olması da filmin belirgin tercihlerinden. Çünkü oy hakkı mücadelesini ve hukuksal eşitliği yalnızca burjuva problemi olmadığını tekrar tekrar gösteriyor bize Maud. ne de olsa bu toplumda elbette yalnızca cinsiyet bazlı bir sömürü yok elbette. Sınıfsal bir sömürü de var. Suffragette’in 1912 İngiltere’sinde ve de bir işçi mahallesinde geçtiğini unutmamak lazım. Kendisi komiteyle konuşurken çarpıcı bir laf ediyor: “Siz de mi aynı çamaşırhanede çalışıyorsunuz?” sorusuna “Orada doğdum.” diyor.
İşçilerin çok çok ağır şartlarda, uzun mesailerle ve düşük ücretlerle emek sömürüsünü en yoğun anlamıyla yaşadıkları bir zaman ve mekandayız, üstüne üstlük çamaşırhanede çalışmak kendine has pek çok çetin koşulu beraberinde getiriyor, örneğin Maud’un vücudu yanık izi içerisinde. Kocası da kendisi gibi çok küçük yaşlardan beri aynı çamaşırhanede çalışıyor. Ancak aynı iş yerinde bile koşulları çok farklı. Sonny tacize uğramıyor ve aynı iş karşılığında saatlik ücret olarak kadınlardan daha yüksek bir meblağ alıyor. Yani sınıf çelişkisinin içerisinde bile ciddi bir cinsiyet ayrımı var, Suffragette bunu da çok somut biçimde portre ediyor. Çıktığı vakit bu kadar ses getirmesi ve kadın hakları mücadelesinin tarihçesi için hemen bir külte dönmesi şaşırtıcı değil.

Kapitalist üretim ilişkilerinin ezdiği işçi erkek bile günün sonunda eve gelip karısını ezebiliyor: onu evden atmayı ve kendi iradesine göre çocuğunu kadına gösterip göstermemeyi tayin edebiliyor. Çocuktan al haberi, Maud kendi oğlundan duyuyor ki babası karısının arkasından “aklı sağlıklı değil” diyor, hak mücadelesine girişen kadın yine histerik ve deli damgasını yiyor. Yönetmenin diyaloglarda duraklama alışkanlığı işte bu sahnede de bize, seyirciye bir anlık durma ve düşünme şansını veriyor, acaba filmin başından beri çok sevimli bulduğumuz bu erkek çocuğu erkek sosyalleşmesi geçirdikten sonra nasıl bir çocuk olacak? Filmdeki erkek sosyalleşmesi örneklerini ve babasının arkadaşlarının ona nasıl bağırdığını hatırlayın, “karına sahip çık!”
Patronuna baş kaldırışını bile sebepleriyle araştırmadan ilk niyeti onu kullanmak olan, bu yüzden serbest bırakılma karşılığında hemen muhbirlik teklif eden polis bile dünyanın onlara bakışını açıkça söyler: “You are nothing.”
Eril şiddetin gerek koca gerek polis gerek patron olarak somut yumruklarını savurduğu Suffragette, tarihteki acımasız olayları bir bir anlatırken elbette sıra hapiste direnen, açlık grevine giren kadınların zorla beslenmesine de gelir. Kadınların iradelerinin, ses çıkarma, protesto etme biçimlerinin hiçe sayıldığı, küçük görüldüğü, bu dünyada onların beden bütünlüğüne karşı yine en somut eylemlerden birine imza atar hükümet. Midelerine indirilen tüpler yardımıyla zorla gıda verilen kadınlar besin değil, yalnızca ve yalnızca hak istiyordur. Kanun onlara oğlunu göremeyeceğini dikte ediyorsa kanunu değiştirmekten başka ne istemelidir kadınlar? Ve bu hakkı çok gören devlet ne tür invazif işlemlerle işkence edecektir kadınlara? Kadının benliğine, bedenine, özlük haklarına daha ne kadar saldıracaktır?
İstanbul'da yaşıyor, buraya yazacak havalı bir şey de bulamadı. @charles_bourbaki
Tüm yazıları (130)



Yorum Yap