ROCK ALMANAĞI #2 | 17 Ülke, 49 Grup, 51 Yıl, 50 MİLAT Rock Şarkısı [’67-’76]

Son güncelleme: 9 Kasım 2017

Dünyanın bütün müziklerinin kendine has bir büyüsü olduğu tartışma götürmez bir gerçeklik. Herkese göre bir tını dizisi var şu hayatta, herkesin kendine dokunan bir sesler bütünü var. Ama öte yandan rock biraz diğerlerinden özel, bu da çok ortada. Rock müzik biraz garip insanların müziği, aykırı olanların, sırıtanların, tam yerine oturmayanların. Bu yüzden de hep değişimin sesi; devrimin tozu, isyanın nefesi olageldi. Sadece doğup büyüdüğü yer olan Birleşik Devletler’de değil, tüm dünyada.

Bu içerik dizisi de işte bunu belgelemek için yola çıktı. On yedi ülke, kırk dokuz grup, elli bir yıllık bir yelpaze dahilinde farklı sebeplerden 50 milat rock şarkısı alındı. Bu şarkılar bir çalma listesi olarak Geekyapar Spotify‘da olacak. Şarkıların beraberinde getirdikleri -ya da ayak uydurdukları- estetik, politik, sosyolojik ve bir iki durumda teknolojik değişimleri görsellerle destekleyen videolar Geekyapar YouTube kanalında bulunacak. Şarkıların hikayelerini bu sayfalarda beraber –bir çıt– akademik konuşacağız. Daha samimi muhabbeti ise podcast olarak Geekyapar Meram kanalında dinleyebileceksiniz.

Yine, önce video; sonra liste.

https://www.youtube.com/watch?v=Cn79y9r8nM8

1. The Velvet Underground – Venus in Furs

The Velvet Underground’un 1967 tarihli The Velvet Underground and Nico albümü için “belki 1500 kişi satın aldı, ama satın alan herkes bir grup kurup müzik yapmaya başladı” denir. Kapağında grubun sponsoru ve menajeri Andy Warhol’un mühür tasarımı bulunan albüm gerçekten de öyle önemli bir viraj noktasıdır. Müzik deneysel, sözler ise hırslıdır. O dakikaya kadar daha sığ sularda yüzen rock müziğe bir şairanelik, bir destansılık ulaşır bir anda. Buraya koyduğumuz Venus in Furs‘ten, Heroin‘e, Sunday Morning‘e; hipnotize edici bir derinliği vardır bu albümün. O hipnoz bir çağı kapatıp, öbürünü açar.

 

2. The Beatles – A Day in the Life

Serinin başlığında neden kırk dokuz gruptan elli şarkı yazdığını merak ettiyseniz, cevabı burada. The Beatles’ı iki defa aldık listeye, üstelik bu konuda ne fazla itiraz duyacağımızı hissettik; ne de kendimiz çok sorguladık meseleyi. Çünkü Beatles’ın iki çok belirgin dönemi vardı ve bu iki belirgin dönem de ayrı ayrı damga vurmuştu rock müzik tarihine. Bütün dünya onlardan kulağa hoş gelen ve herkesi yerinden hoplatan rock şarkıları beklerken onlar aylarca stüdyoya kapanmış ve askeri tüniklerle çıkmışlardı dışarıya. Ellerinde de ufak bir albüm vardı. O albüm bundan sonra rock müziğin bir on yıl temsil edeceği değerleri barındırıyordu içinde. Uçurtmaların sirkleri, elmaslarla dolu gökyüzleri ve bir yaşamda bir gün. Haberler üzücüydü belki ama, gerçekten gülmemiz gerekiyordu.

 

3. The Stooges – 1969

Yaşlanmayan frontman Iggy Pop’un grubu The Stooges‘ın o dönem canlı performanslarda sık sık çaldığı şarkıları derlediği ilk albümünü tanımlarken proto-punk gibi bir emare duymanız olasıdır. Bu titr Stooges’ın müzikalitesinden ziyade değil, halinden tavrından dolayı yakıştırılır genelde. Bunun sırrı da grubun müziğine verilen diğer isimde gizlidir: garage rock. Çiğ ve cilasızdır bu müzik türü. Hatta bir eleştirmen “gürültülü, hayal gücünden yoksun ve çocukça” demiştir. Eminiz Iggy Pop da katılırdı bu tanıma. Ama muhtemelen kenara bir kelime eklerdi: Gerçek. Bu gerçeklik sonradan punk müziğin önünü açacaktır, ama henüz orada değiliz.

 

4. Jimi Hendrix – Machine Gun

Bir rock almanağı yapıp, müzik tarihinin en iyi rock gitaristlerinden birini listeye almamak en hafif tabiriyle ihanet olurdu. Hem zaten Hendrix burada olmayı bir dönem ve grubu temsilen de hak ediyordu. Hendrix gitarını daha önce kimsenin hayal etmediği şekillerde kullanabilen bir adamdı ve bunun en iyi ispatı da, Woodstock nesli ve tavrının marşı olagelmiş Machine Gun’da gizliydi. Bir savaş öyküsüydü Machine Gun. Efekti, seslendirmesi, görselliği yoktu. Her şey Hendrix’in elleri ve gitarın tellerinden çıkıp geliyordu önümüze. Bu bir protestoydu. Bu bir savaş protestosuydu, ve rock müziğin bir protesto bayrağı olduğu dönemlerin heykeliydi.

 

5. Led Zeppelin – Stairway to Heaven

Jimmy Page, Stairway to Heaven için “Led Zeppelin’in temsil ettiği her şeyi kristalize etti” der. Akustik başlar şarkı. Sakindir, huzurludur. Neredeyse Bron-Yr-Aur‘un temiz havasını alırsınız içinize. Sonra yavaş yavaş başka faktörler girmeye başlar işin içine. Tempo değişir. Elektronik ögeler dahil olur işin içine. Her nota, her vuruş, her çığlık olması gereken yerde durup atar adımlarını; her şey bilerek ve isteyerek yükselir. En sonunda da Page, bu fırtınayı neredeyse fısıldayarak sonlandırır. Bunun adı progressive rock‘tır artık. Rock’ın temel yapıtaşlarını alıp, onlardan haşmetli bir şato inşa eden müzikler.

6. Can – Vitamin C

İlk emeklemelerini Amerika kıtasında sakin adımlarla atan rock müzik, dünyaya yayılırken gittiği kültüre de adapte olur genelde. Avrupa’nın ekseriyetle duruma yaklaşımı ise deneyseldir. Eski kıtanın pek çok sakini duyduklarını başka yerlere koyarak katkıda bulunurlar bu retoriğe, ama Almanya’nın durumu farklıdır. Almanya’nın halihazırda kaynayak bir kontra-kültür altyapısı vardır zaten, Beatles bile dünyada meşhur olmadan önce Hamburg’da keşfetmiştir kendisini. Bir keşif hâlidir zaten Almanalrınki. İkinci Dünya Savaşı sonrası yaşanan kimlik keşfi, rock müziğe yansır. Beynelmilel grup Can’ın da bir parçası olduğu krautrock‘ın bir diğer ismi de bu yüzden kosmische muzik‘dir zaten. Kozmik müzik. Uçar gider, sorar cevaplamaz yani.

 

7. Deep Purple – Smoke on the Water

Bu listeyi hazırlarken bir taraftan tarihe bırakılmış izleri, bir taraftan sembol eserleri; öte yandan da sadece mühür olagelmiş melodileri değerlendirmekti plan. Smoke on the Water da bu yüzden listede. Belki dünyayı değiştirmedi, bir akım temsil etmedi. Ama dünyanın gelmiş geçmiş en ünlü rock rifflerinden birine sahip olmadığını iddia edebilecek olan var mı? Rolling Stone’a göre dünyanın en iyi 434. şarkısı, Total Guitar’a göre gelmiş geçmiş en iyi dördüncü riff. İlginç olan, şarkının gerçek bir hikaye anlatmasıdır bu arada. Grubun albüm kayıtları esnasında yakında bir kumarhane Frank Zappa’yı canlı bir performans için ağırlamış, fakat konserde yangın çıkmış ve bina küllere kavrulmuştur. Bir gölün yakınındadır kumarhane. Ritchie Blackmore da o ikonik ismi bu sebepten koyar.

 

8. WITCH – Living in the Past

Zambiya’. 1970’lerin ortası. İngiltere’nin pençelerinden kazanılan hürriyet ilk başta bir bahar havası yaratıyor memlekette. Ülkenin bakır rezervleri bir süre ciddi bir ekonomik patlamaya sebebiyet veriyor. Ama bakır fiyatlarının düşüyor sonra. Kemerler sıkılıyor. Kemerler sıkıldıkça, devletin emirleri de artıyor. AIDS salgınına biraz daha süre var, ama coğrafyanın kaderinde olan savaş ve gözyaşı orada. Ve bütün bunların arasında, içinde bir parça umut, bir parça isyan, bolca gurur taşıyan Zamrock var. Afrika’nın sesini belgeleyip, acısına kitap yazan Zamrock. Bu listedeki şarkı da o akımın öncü gruplarından WITCH’in parçası. Jagari Chanda’nın liderliğindeki grubun parçası da aslında anlatıyor tüm bunları. Dedik ya, biraz umut, biraz isyan. Ama en çok da gurur.

 

9. Queen – Bohemian Rhapsody

Queen, dört üyesinin dördünün de yazdığı şarkılar listelere girmiş tek müzik grubu. Ve bu şarkıları size listelesek, aynı gruptan olduklarına inanamazsınız zaten. Evet, elbette Freddie Mercury’nin dehası ve karizması bambaşka bir yerde diğerlerine kıyasla; ama bu onları harcamak için bir sebep mi? Olmadığına Bohemian Rhapsody delalet değil mi? Prodüksiyon seviyesi bu kadar yüksek, içindeki diyar ve ufukları bu kadar fazla olan bir şarkı tek bir adamın enerjisiyle yazılmış olabilir mi? Başladığı yerle bittiği yerin arasındaki mesafede koskocaman bir galaksi var Bohemian Rhapsody’nin. Bir opera bu. Bir rock opera. İnsanı hayrete düşürüp, aynı zamanda da korkutan bir rock opera. Sadece Queen’in yapabileceği türden.

Ha Kraliçe demişken…

 

10. Selda Bağcan – İnce İnce

70’lerin sonlarında Türkiye’de çok enteresan bir akım başlar: Anadolu Rock. Bu bugün özdeşleştirildiği kovboy şapkaları, ikilemeler ve ana bacı gardaş üçlemesi arasında giden vizyonsuzluktan farklı bir müzik dalıdır. Batı’nın psychedelic müziği alınmış, çekirdeğine ise Anadolu konulmuştur. Bu konulan Anadolu şoven değildir. İtham etmez, iddialarla boğmaz. Gerçek Anadolu vardır tekerrür eden rifflerin ve uçuk ritmlerin arasında. Ve biz gerçekten de bu gerçek Anadolu’yu Selda Bağcan’ın İnce İnce’si kadar iyi temsil edecek bir şarkı düşünemiyoruz. Sadece tüm dünyanın dikkatini çekti, defalarca alıntılandı ve literatüre geçti diye değil. Haksızlığa isyan çünkü bu coğrafyanın genetik şifresi. Ağalara ve zalimlere dimdik duran, etme kardaş diyip, nolur? diye soran. Adam mı ölür kendini bilince? Ne olur?

Bu 10’lunun Spotify playlist’i, şu şekilli:

Spotify içeriğini gösterTıklarsan bu içerik Spotify'dan yüklenir ve Spotify kendi çerezlerini kullanabilir.