Atlar, Kaktüsler ve Tabii Ki Silahlar: Tarihe Adını Kazımış 15 Unutulmaz Western

Son zamanlarda hararetle, herkesin çok iyi olduğunu bildiği bir işin gerçek kalitesini keşfetmenin heyecanıyla Preacher okuyorum. Garth Ennis ve Steve Dillon’ın şüphe götürmeyecek denli ikonik ve efsanevi serisini deştikçe, aklıma Breaking Bad geliyor. Evet, baya, bildiğimiz Breaking Bad. Biliyorum, hikayelerden biri Tanrı’yı bulup hesap sormayı planlayan bir vaizi; diğeri ise kanser teşhisinin ardından meth pişirmeye başlayan bir kimya öğretmenini konu alıyor. Ama temelleri birbirine çok benziyor. Zira ikisi de, aslında aynı şeyden ilham alıyorlar: Western filmleri.

Hem Preacher, hem de Breaking Bad’in sıklıkla gönderme yaptığı bir mefhum var: Erkeklik. Erkek olmanın ne anlama geldiği. Amerikan rüyasında, “erkek” dendiğinde akla ne geldiği, o kavramın o rüyaya nasıl oturduğu. İki eser de erkekliği “ne pahasına olursa olsun ailesini koruyan adam” olarak tanımlıyor. Bu “paha” da çoğunlukla aynı şey anlamına geliyor. Öl ya da öldür, önemli değil, aileni korumak bir erkek olarak senin görevin.

İki eser de hem geçtikleri coğrafya (Preacher için ağırlıklı olarak Texas, Breaking Bad için New Mexico) hem sık sık kullandıkları görsel ipuçları (Preacher’ın şapkalı Saint of Killers’ı, Breaking Bad’in pek çok kere gördüğümüz Meksika Kapışması sahneleri) hem de ara ara aleni verdikleri referanslar itibariyle bir şeyi kafanızda netleştiriyor: İki eserin de “erkek” tanımı Western filmlerinden geliyor. John Wayne, Clint Eastwood, James Stewart… Silahını alıp, kadını için kan dökmekten korkmayan; intikam için, adalet için ya da hiçbir şey değilse, “doğru” olanı yapmak için tetiğe basan adamlar.

Pek çok Amerikan sinemacı, yazar ve çizer için Western filmleri aynı şeyi ifade ediyor. Bu referansı pek çok dizide görmek mümkün. Örneğin Tony Soprano’nun daha ilk bölümde “Şimdilerde herkes psikologlara koşup, dertleri hakkında konuşmak zorunda. Gary Cooper’a ne oldu? Güçlü, sessiz tip. İşte o bir Amerikalıydı.” diye yakınır mesela. İdeal erkek tipi, yakınmayan, “güvensizlikleri” hakkında uzun uzadıya ağıtlar öttürmeyen, güçlü duran bir kovboydur çünkü. Ve o kovboy ideali, aşağıdaki filmlerden çıkmıştır çoğunlukla.

Biz Amerikan kültürü ve edebiyatı üzerinde bu kadar kilit yer tutan Western’lere bir göz gezdirelim dedik. Sadece eski olanlara değil, onların etkisiyle yazılmış yenilerine de baktık. Klasik Western’ler, Spaghetti Western’ler, Neo-Western’ler, Western-Komedi filmleri… Her şeyi aldık listeye. Şöyle bu akşam izleyecek bir şey arıyorsanız, bizce bu Western’lere bir göz gezdirmelisiniz.

Buyurun!

 

15. Maverick

http://www.youtube.com/watch?v=ObDecyoLHBo

Yönetmen: Richard Donner
Başrol: Mel Gibson, Jodie Foster, James Garner
Yıl: 1994
Neden burada?: Maverick, Mel Gibson’ın 90’lardaki hükmü sırasında çekilen, ülkemizde de tekrar tekrar gösterilen onlarca filmden biriydi aslında. Braveheart’ların, Cehennem Silahı’ların arasında pek hatırlanır mı bilmiyorum. Ama Western filmlerinin ana direklerini komik bir dille yansıtırdı ve çok eğlenceliydi.

 

14. Dances with Wolves

http://www.youtube.com/watch?v=d9ICbZVs9TU

Yönetmen: Kevin Costner
Başrol: Kevin Costner, Mary McDonnell, Graham Greene
Yıl: 1990
Neden burada?: Kevin Costner’ın kariyerinin zirvesini teşkil eden Dances with Wolves, ya da Kurtlarla Dans, olaya getirdiği bakış açısıyla bile tür içerisinde eşsiz bir film. O yüzden burada. Costner bu filmiyle tarihe adını kazıdığı için de es geçmek istemedik.

 

13. The Treasure of the Sierra Madre

Yönetmen: John Huston
Başrol: Humphrey Bogart, Walter Huston, Tim Holt
Yıl: 1948
Neden burada?: Sadece yapımcı ve yönetmen kadrosu bile Amerikan sinemasının efsaneleri arasında neden bu filmin de yer aldığını size söylemeye yeter. Treasure of the Sierra Madre, bugün bile imdb’de yüksek bir kullanıcı puanına sahip.

 

12. The Man Who Shot Liberty Valance

Yönetmen: John Ford
Başrol: James Stewart, John Wayne, Vera Miles
Yıl: 1962
Neden burada?: John Ford, Western filmleri söz konusu olduğunda akla ilk gelen yönetmenlerden biridir, Sergio Leone’den hemen sonra elbette. Aynı Ford gibi, John Wayne de türle özdeşleşmiş bir oyuncudur. Sadece türle de değil, Amerikalıların kafasındaki o “erkek” profiliyle de.

 

11. High Noon

http://www.youtube.com/watch?v=QKLvKZ6nIiA

Yönetmen: Fred Zinnemann
Başrol: Gary Cooper, Grace Kelly, Thomas Mitchell
Yıl: 1952
Neden burada?: Tony Soprano’ya “Ne oldu bu tip adamlara” diye sordurtan film budur muhtemelen. Gary Cooper’ın başrolde taşıdığı film, ülkemize de gelmiş, küçük bir fenomen bile yaratmıştı Kahraman Şerif adıyla. Annelerinize sorun, eminim bilirler.

 

10. Back to the Future Part III

Yönetmen: Robert Zemeckis
Başrol: Michael J. Fox, Christopher Lloyd, Mary Steenburgen
Yıl: 1990
Neden burada?: Çünkü Back to the Future! Her ne kadar pek çokları tarafından serinin en zayıf halkası olarak görülse de (hiç katılmadığım bir görüştür bu) Back to the Future Part III, aynı Maverick gibi Western filmlerinin klişelerini kullanarak oluşturulmuş başarılı bir komedi filmiydi.

 

9. Butch Cassidy and the Sundance Kid

Yönetmen: George Roy Hill
Başrol: Paul Newman, Robert Redford, Katharine Ross
Yıl: 1969
Neden burada?: Paul Newman ile Robert Redford’ı aynı ekrana koyup, bir Western çıkartmak kimin fikriydi bilmiyorum, ama her kimse sonsuz saygıyı hak ediyor. Etmeyen kim biliyor musunuz? Bunu ülkeye sokarken adını “Sonsuz Ölüm” diye çevirenler. Ne derdiniz vardı yahu?

 

8. Tombstone

Yönetmen: George P. Cosmatos
Başrol: Kurt Russell, Val Kilmer, Sam Elliott
Yıl: 1993
Neden burada?: Yıl itibariyle, Tombstone’un konusu aslında Western türünün genel hâliyle çok paraleldi. Arizona’da sessizce emekliye ayrılmaya çalışan bir şerifin öyküsüydü Tombstone. Ama kendisini bir türlü rahat bırakmıyorlardı… Klasik bir Western.

7. The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford

Yönetmen: Andrew Dominik
Başrol: Brad Pitt, Casey Affleck, Sam Shepard
Yıl: 2007
Neden burada?: Korkutucu derecede hakkı yenmiş bir filmdir Jesse James. O sene çıkan No Country for Old Men ve There Will Be Blood gibi neo-western’lerin arasında adının anılmaması ciddi anlamda cinayet. İzleyin, ne demek istediğimi anlayacaksınız.

 

6. Django Unchained

http://www.youtube.com/watch?v=eUdM9vrCbow

Yönetmen: Quentin Tarantino
Başrol: Jamie Foxx, Christoph Waltz, Leonardo DiCaprio
Yıl: 2012
Neden burada?: Tarantino’nun en iyi yaptığı şey, sevdiği türlerin iz bırakmış eserlerinden bir kolaj yapıp, üzerine kendi imzasını basmak. Django’da da yaptığı şey bu. Kimilerine göre Tarantino’nun başyapıtı.

 

5. Once Upon a Time in the West

Yönetmen: Sergio Leone
Başrol: Henry Fonda, Charles Bronson, Claudia Cardinale
Yıl: 1968
Neden burada?: Sergio Leone’nin ölümsüz Western’lerinden biri olduğu için. Kusursuz Leone formülünün her biri burada, gizemli bir yabancı, azılı bir eşkiya ve güzel bir kadın…

 

4. True Grit

Yönetmen: Joel & Ethan Coen
Başrol: Jeff Bridges, Matt Damon, Hailee Steinfeld
Yıl: 2010
Neden burada?: 1957 çıkışlı aynı adlı filmin yeniden yapımı olan True Grit, ya da Türkçe’siyle “İz Peşinde”, hemen hemen herkesçe orijinalinden daha iyi bulundu. Bunda Coen’lerin kıymetli tarzının da payı çok yüksek.

 

3. Dead Man

Yönetmen: Jim Jarmusch
Başrol: Johnny Depp, Gary Farmer, Crispin Glover
Yıl: 1995
Neden burada?: Jarmusch’un inanılmaz isabetli bir şekilde “psychedelic Western” olarak tanımladığı Dead Man, bize sorarsanız hem onun, hem de Johnny Depp’in kariyerinin zirve noktasıydı. Kim ne derse desin, bir başyapıt.

 

2. Unforgiven

Yönetmen: Clint Eastwood
Başrol: Clint Eastwood, Gene Hackman, Morgan Freeman
Yıl: 1992
Neden burada?: “Son bir iş”… Kaç Western böyle başladı bilmiyoruz, ama işin arkasında Western denince belki de ilk, ilk akla gelen adam Clint Eastwood olunca, biz o son işe daha bir inanıyoruz. Efsanevi bir filmdi Unforgiven. Unutulmaz…

 

1. The Dollars Trilogy

Yönetmen: Sergio Leone
Başrol: Clint Eastwood, Lee Van Cleef
Yıl: 1964-1965-1966
Neden burada?: Bu üç filmi ayrı ayrı listeye soksak, birbirleri ardına ilk üç sırayı kapacaklar; onların dışarı ittiği iki filme ayıp olacaktı. Biz tarihin gördüğü bu en iyi Western filmlerini üçü bir değerlendirelim istedik. Bir Avuç Dolar İçin, Bir Avuç Dolar Daha ve İyi, Kötü ve Çirkin; şapkamızı size çıkartıyoruz!