Zack Snyder’ın DC Sinematik Evrenini Yönetmek İçin Doğru Kişi Olmadığına 5 Kanıt

Son güncelleme: 20 Ocak 2015

Dün haberini verdik, DC şimdilik adı Batman vs. Superman olan filmin ardından Justice League’in çekimlerine başlayacak. Bu zaten adı konmasa da tahmin edilen, düşünülen bir şeydi. Batman vs. Superman filminde ne de olsa Wonder Woman, Cyborg gibi kahramanlar meyve toplamak için gözükmeyeceklerdi. Yani haberin haber değeri taşıyan kısmı, aslında “Justice League filmi geliyormuş, evet!” değildi. Öğrendiğimiz şey, bu filmin Zack Snyder tarafından yönetilecek oluşuydu.

Belli ki DC, model olarak Marvel’a özenmişti. Nasıl ki Marvel önce Avengers filminin anahtarlarını Joss Whedon’a teslim etmiş, sonrasında da tüm Marvel evreninin süpervizörü konumuna getirmişti, Snyder ile de benzer bir şey deneyeceklerdi. Lakin bize sorarsanız, doğru adamı seçmediler. Yanlış anlaşılmasın, Batman vs. Superman filmine dair bir ön yargımız yok. İyi olmasını çok isteriz. Dürüst olalım, Justice League’i de Avengers’tan daha çok seviyoruz zaten. Yani yanılmayı çok isteriz, ama şu aşağıdaki 5 madde, bize yanılmayacağımızı düşündürtüyor…

1. Zack Snyder Hitap Ettiği Hayran Kitlesini Pek Anlamıyor

Öncelikle Snyder’ın geçenlerde Variety’de sarf ettiği, bizim de Pajiba’dan gördüğümüz şu beyanını paylaşalım sizlerle.

“İnsanların bunu kişisel aldığını görmek gerçekten sadece komik. Çünkü ben onu gerçek yaptım anlıyor musunuz? Ben ona hissetme kapasitesi verdim ve yaptığı şeylerin sonuçları olduğunu gösterdim. Yani Watchmen’de yaşadığımla aynı şeymiş gibi hissettim. Bunun herkesin sonunda kalkıp, her şeyin iyi bittiği PG-13 versiyonu gibi, herkesin düşündüğü gibi olmadığını göstermek istedik. Gerçekten şiddetin gerçek olduğunu, insanların öldüğünü yaralandığını ve bunun ne eğlenceli ne de komik olmadığını göstermek istedim.”

Hmm… Peki. Bu cümledeki kökten (Superman’i gerçek yapanı kendisi zannetmesi gibi) sorunlar bir yana, biz en çok “insanların bunu kişisel aldığını görmek çok komik” cümlesine takılıyoruz. “Ben başka bir Superman çekiyorum hacıt” dersin, çeker kenara otururuz. Uyarlama böyle bir şeydir zaten. Bir şeyler illa ki değişir. Eyvallah, ama birileri de tepki verebilir. Yıllar boyu insanların takip ettiği, dizilerini, filmlerini, çizgi romanlarını kaçırmadığı karakterlerden söz ediyoruz. Sen “ben şöyle bir yorum katacağım” diyebiliyorsan, birileri de “ben de beğenmiyorum o zaman” diyebilir. Bu ikisinde de bir sorun yok, ama kurgusal bir karakteri kişiselleştirmek komik geliyorsa, ortada bir sorun vardır.

Hepimizin bazı kutsalları var. Damarımıza basılmış gibi oluyoruz biri onlara laf edince. Benim gayet aklı başında, üniversite mezunu arkadaşlarım arasında bugün “Harry Potter filmleri” deyince kafayı yiyenler var. İşini gücünü eline almış arkadaşlarım Grant Morrison deyince okkalı bir küfür sarf etmeden duramıyorlar. Kurgusal karakterleri içselleştiriyoruz çünkü, geek/nerd’lüğün şanından gelen bir şey bu. Büyürken yanımızda olan, idolize ettiğimiz, sevdiğimiz kahramanlar bir noktadan sonra bizim bir parçamız oluyorlar. Ve Zack Snyder, belki farkında değil ama, filmini bu kitleye satıyor. Dolayısıyla bu kitleyi “anlamıyor” olması, bize göre ciddi bir sorun. En nihayetinde elindeki karakterler de o kitleye mensup insanların yarattığı şeyler.

2. Zack Snyder İyi Bir Senarist Değil

Bu doğanın bir kanunu kadar genelgeçer bir şey. Oturun, Zack Snyder’ın senaryosunu yazdığı üç büyük filmin incelemelerini deşin. 300, Sucker Punch ve 300: Rise of an Empire. Sizi temin ediyorum, ortak bir eleştiri göreceksiniz: “Senaryo çok kötü / Senaryo sıkıcı“. Hatta incelemelere kadar inmeye gerek yok, etrafınızda sorun, soruşturun bu filmleri. Birini yakalayın, “Abi 300: Rise of an Empire nasıldı sence?” diye sorun. Alacağınız cevap aşağı yukarı şu ayarda olacaktır: “Ya aksiyon sahneleri iyiydi de senaryo çok kötüydü ya…“. Yapacak bir şey yok, herkes her yetenekle doğmuyor. Snyder’ın da yazma yeteneği pek yok işte.

Şimdi diyeceksiniz ki “E iyi de, ne alakası var? Snyder yazmıyor ki senaryoyu?” Evet, Snyder yazmıyor, David S. Goyer yazıyor. Fakat film yapımında, senaryoda son sözü yönetmen söyler. Snyder kelimelerle hikaye anlatmayı pek beceremiyor. Yapabilse, eminiz, sadece havalı tek-replik cümlelerden oluşan filmler çekerdi. En nihayetinde Goyer’in kelimeleri de Snyder’ın insafına kalmış olacak. Çünkü Goyer nasıl yazmış olursa olsun, oyuncu onları telaffuz etmeye başladığı an müdahale hakkı yönetmendedir. Zack Snyder, “şu repliği öyle içli söyleme, biraz ufka bakıp söyle” diyecek mesela. Bu yüzden önemli Snyder’ın iyi bir senarist olamaması. Elindeki materyali optimum şekilde işleyemeyecek. İyi süper kahraman filmlerinin hepsine bakın. Senaristlik yeteneği üst seviye olan yönetmenlerin imzasını göreceksiniz.

3. Zack Snyder Filmlerinde Görsellikten Başka Hiçbir Şey Önemli Olmuyor

Bu biraz üst maddeyle de bağlı bir gerçek. Zack Snyder, kendi de defalarca dile getirdiği gibi, filmlerinden de ayan beyan ortada olduğu gibi görselliği birinci planda tutuyor. 300 ve Watchmen’i uyarlarken, en fazla olumlu eleştiri aldığı noktalar da bunlardı zaten. Gerçekten de çizgi roman sayfalarını birebir uygulamış, ortaya harika bir görsel dil çıkarmıştı. En kötü filmi Sucker Punch bile muazzam gözüküyordu. Kartpostal gibi görüntü almayı iyi biliyor yani adam anlayacağınız.

Ama filmlerinde bunun için çok fazla şey feda ediyor. Çok hem de. En basit örneği Man of Steel’dır bu argümanın. Snyder’ın görsellik uğruna mantığı feda ettiği sahneler saymakla bitmezler. Ama en ağa babası, sondaki dövüş sahnesidir. Sinemada, özellikle de süper kahramanlar gibi halihazırda fantastik bir konsepti ekrana taşıyan bir janrda iş yapıyorsanız, önce izleyiciyi ikna etmeniz gerekir. Bunun için İngilizce’de “suspension of disbelief” diyebileceğimiz işlemi yaptırmanız, insanların inançsızlık duvarını yıktırtmanız gerekir. İkna olmaları gerekir yani izleyicilerin. Snyder, görsel olarak bir havaii fişek gösterisi kadar büyüleyici olan son savaşta pek çok insanın bu duvarını geri inşa etti. Elinizde olmasa da düşünmeden edemiyordunuz: Kaç kişi öldü bu savaşta? Kıyamet değil mi resmen bu? Nasıl olacak da bundan sonra tüm dünya Superman’i kurtarıcı kabul edecek? Cevapları olmayan sorular değiller bunlar, ama filmin sonuna doğru, sizi kaba tabiriyle “moddan çıkaran” mantık açıkları yaratıyorlar. Snyder’ın ilk vukuatı da değil üstelik bu. Daha önce de görsellik için mantığı feda etti, ileride de etmeye devam edecek…

4. Zack Snyder Rüştünü Henüz İspatlamadı

Christopher Nolan, Batman Begins’i üstlenmeden önce Memento ile ünlenmiş, Insomnia ile ise büyük beğeni toplamıştı. Tim Burton, kendi Batman’ini çekmeden önce Beetlejuice ve Pee-Wee’s Big Adventure’u yapmıştı. X-Men’i yöneten Bryan Singer, Usual Suspects ile ödüle doymuş, Spider-Man’in yönetmeni Sam Raimi zaten öncesinde Evil Dead serisiyle kendisine ciddi bir hayran kitlesi edinmiş, eleştirmenlerin favorisi olmuştu. Zack Snyder’ın böyle bir mazisi yok.

Burada söylemeye çalıştığım şey, Zack Snyder’ın kötü film yaptığının evrensel bir gerçek olduğu değil. Siz beğeniyorsunuzdur Snyder filmlerini, beğenmeye de hakkınız bittabi vardır. Ama burada önemli olan bir şey var. Snyder rüştünü ispatlamadı. İlk filmi Dawn of the Dead haricinde bu tip şeylerin ortalamasını tutan Rotten Tomatoes, Metacritic gibi sitelerde %60’ın üzerine çıkmış bir filmi yok. Hatta Sucker Punch, %20’lerde geziniyor çoğu sitede. Gişe anlamında da ispatlanmış bir rüştü yok. Daha önceki bir filme ya da çizgi romana dayanmayan tek işi Sucker Punch, yeterli hasılat elde edemedi. Oysa ki yukarıda verdiğim tüm örnekler, süper kahraman filmleriyle iyi işler çıkarmadan önce, kendi filmleriyle gişesel ve eleştirel başarı elde etmişlerdi. Büyük isimli bir filmle 600-700 milyon dolar barajını kolay geçersiniz. Ama size 1 milyarın üstünü gösteren şey, “Abi çok iyi ya…”cı arkadaşlarınızdır, bizim gibi sitelerin “Beyler çok iyi, bizden söylemesi” minvali eleştirilerdir. Snyder henüz bu ikisini de rahatça elde edebileceğini göstermiş değil.

5. Zack Snyder’ın Aslında Man of Steel’ı da Yönetmemesi Gerekiyordu

Man of Steel’ın yapım süreci, yönetmen belirlenmeden önce hayli dile dolanmış, lafı edilen bir süreçti. Warner Bros’un acilen bir film yapması, 2011’de de prodüksiyona alması gerekiyordu, yoksa Siegel’ın ailesi yapılmamış bir filmin tahmini gelirlerini elde edecekti, bu yönde bir dava kararı vardı. David S. Goyer, Nolan’a gidip, “abi benim bir fikrim var” dedi, Nolan çok beğendi ve Warner Bros’a sundu. Warner da Goyer’in senaryosunu kabul edip, yönetmen aramaya başladı.

İlk teklifi Guillermo del Toro‘ya yaptılar, fakat del Toro o sırada bir Lovecraft uyarlaması peşindeydi. Sonra Back to the Future ve Forrest Gump’ın yönetmeni Robert Zemeckis‘e gidildi. Zemeckis de müsait değildi. En sonunda Warner ve Snyder anlaşana kadar, şu yönetmenlerin adı geçti: Ben Affleck, Darren Aronofsky, Duncan Jones, Jonathan Liebesman, Matt Reeves ve Tony Scott… Evet, aşağı yukarı her büyük film için böyle bir yönetmen fazından geçilir, fakat burada önemli olan, Snyder’ın bu isimlerden sonra düşünülmüş olmasıdır. Bu isimlerin hemen hemen hepsi, yukarıda bahsettiğim kriterlere uyan adamlar. Belki Man of Steel döneminde vakitleri yoktu, belki de Superman merkezli bir film çekmek istemediler, olabilir. Ama Warner eşrafı, belki Nolan, belki de Goyer belli ki ilk önce onları uygun bulmuştu. Zack Snyder da o sırada bilinmeyen bir adam değildi en nihayetinde, değil mi?

Yani aslen, Justice League’in komple Snyder’ın kontrolüne verilmemesine en önemli kanıt, aslında Warner ve DC’nin de ilk başta bu belirttiğimiz kaygıların belli ki en azından bir bölümüne katılıyor olması gerektiği gerçeğiydi. Zira katılmasalar, Snyder o listenin bu kadar sonlarında olmazdı…