AO3 Bakımda, Hayranlar Gergin: 2026’da İnternet Nasıl Bir Yer?

Bir eseri okuduktan sonra eserin bizde uyandırdığı o sonsuz heyecan, saygı, belki de hürmet duygusuyla kalemi elimize almamız insanlık olarak aslında çok eski zamanlardan beri yaptığımız bir şey, AO3’den çok daha eski. Hayran kurgudan bahsediyorum elbette. “Fanfiction” ve kısa adıyla “fanfic”ler için örnek verirken istersek takvimi oldukça geriye de atabiliriz: biraz indirgemeci olursak Dante’nin İlahi Komedya’sı da var olan karakterleri alıp bir kurgu içine sokmuştur, Sherlock Holmes de yayınlandığı ilk vakitler hayranların aynı karakterlerle kendi dedektiflik öykülerini yazmalarına ilham olmuştu. Yine de sanırım bugün kullandığımız anlamıyla “fanfic” yazan öncüler bunu 1960’larda Star Trek’in onlarda uyandırdığı geek hisler ve midelerindeki kelebekler sebebiyle yaptılar.

Bugün sanıyorum ki, yani eğer ucundan kıyısından hayran kurgu yazmak ve okumakla kesiştiyse hayatınız AO3 adlı siteyi duymamanız neredeyse imkansız. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak hayatına başlayıp sitesini de 2009’da açan Archive of Our Own (yani bir A ve üç adet O!) sanıyorum hayran kurgunun, hatta hayran çizimlerinin (fan artların) toplaştığı en popüler site. 11 milyondan fazla kayıtlı kullanıcısı var, misafir ziyaretçileri cabası. Haftalık trafik rekorları 800-900 milyonları bulan bir site. ABD’nin en çok ziyaret edilen 30 sitesinden biri: kimi vakitler gündeme ve popülariteye göre eBay’i geçen tıklanma sayıları var.

Ancak “fandom space”te bulunan kim varsa, yani K-poptan uzay operalarına, Formula 1’den fantastik kitap serilerine neyin hayranılarsa kitleler, onları günlerdir üzen bir sıkıntı var: AO3 29 Ekim’den beri bakımda ve site kapalı. Bu da hayranların yazdıklarına, hem yayınladıklarına hem de taslaklarına, okurların da yer işaretine attıkları o hikayelerine erişemedikleri anlamına geliyor. Organization for Transformative Works’un duyurusuna göre 4 haftayı bulabilecek bir bakım süreci sonucunda site yeniden erişilebilir olacak.

Buraya kadar problem yok. Ancak internet haftalardır tartışma üzerine tartışma ile çalkalanıyor: işte o noktada konuşması zevkli bir konu devreye giriyor. İnternet. 2026’da internet nasıl bir yer? Nasıl bir deneyim internette gezinmek?

Parmaklarımızla kaydırdığımız her bir videoda birinin doğrudan ruhumuzun derinliklerine bakıp bize bir ürün tanıtması gibi bir yer bence.

İnternet 2026 yılında hiç olmadığı kadar reklam dolu, hiç olmadığı kadar nakde çevrilmeye hazır ve nazır bir konumda ve bu yüzden de hiç olmadığı kadar sterilize edilmiş. Para kazandırabilecek, reklam olabilecek veya reklam verilebilecek hiçbir yerde azıcık dahi etliye sütlüye karışan bir şey yazılamayacağından tüm internet garip bir sansür ve hatta oto-sansürle yıkanmış durumda. Bazı kelimeler bile siliniyor dağarcığımızdan, insanlar tweet atarken “kill” yerine “unalive” diyor. Eğer iki parmak hareketi sonra biri size telefon, tişört, çanta, ajanda satacaksa yukarıda böyle kirli kirli kelimeler kullanamazsınız çünkü. Tadımız kaçar.

AO3, bu sebeple, hiçbir bakımdan 2026’da internette olmak gibi hissettirmiyor. Sanki hala evin bilgisayarlı tek odasında başlat tuşuna sertçe basmışız da tüplü monitörün açılmasını bekliyoruz gibi hissettiriyor: ne bir algoritma var ne de bir reklam. O devasa trafiğine, bahsettiğim inanılmaz rakamlara rağmen AO3 reklam almıyor. AO3 senenin sonunda hayranlardan bağış topluyor, sitenin devam etmesi için birkaç dolar vermeye gönüllü insanlarla hayatına devam ediyor. AO3’de çalışanlar gönüllü, AO3 kimseye ama kimseye para kazandırmıyor. İnsanlar yazmak istedikleri için, karşılıksız, yazıyorlar, veya sitenin yazılımını yapan gönüllü yapmak istediği için, karşılıksız, yapıyor.

AO3 2026’da var olması çok inanılmaz gelen bir site. Tamamen sansürsüz kalmasına izin veren şeyler de bu inanılmazlıkların bütünü.

Site ilk çöktüğünde ve sonra bakım ilanı geldiğinde başlayan tartışmalar yalnızca internetin durumu hakkında değil, yaratıcı eserlerin hakları ve sitenin başka problemleri üzerine de: insanlar daha önce indirdikleri kurguları paylaşma hakkına sahip mi? Peki site madem artık bu yoğunluğu kaldıramıyor, herkes istediği gibi bu siteye kaydolmalı mı? Yapay zeka kullanarak yazdırılan kurguların bu sitede yeri var mı? Peki bu tür eserler nasıl engellenir? Sansürsüz olma iddiasından vazgeçmeden böylesi mümkün mü? Bir eserin yapay zeka kullanılarak yazdırılmış olduğundan nasıl emin olacağız? İnsanların yazdığı metinler de silinip gider mi böyle?

Ayrıca daha problematik şeyler de yaşandı bu AO3’siz günlerde: yapay zeka ile yaptırılmış siteler insanların kurgularını çalıp kendi sitelerinde saklamaya başladılar, yapay zeka ile üretilen podcast halleri de ücretli halde satılmaya başlanmıştı. Böylece insanlar AO3’nin güvenlik açıklarından birinin bu siteye sebebiyet verdiğini, bakıma da bu siteyi yapanlar yüzünden girdiğini iddia etmeye başladılar. Neyse ki o site artık yok, ama elimizde yine yapay zekayla yapılmış bir özür mektubu var gibi duruyor.

Peki son kertede AO3’nin güvenlik açığı bize internetle ilgili ne söylüyor? Gariptir, bu da internetin dönüştüğü şeyler ve direnen siteleri düşünürken insanın aklına AO3’nin anti-kapitalist bir oluşum olduğunu getiriyor. Kar amacı güden herhangi bir kurum güvenlik açığını duyurmaz, çalışanları belki de fazla mesai yaptırarak sorunu hızlıca ve yine belki de yalapşap çözmeye iterdi. Kar etmiyor olmak demek bir şey kaybetmiyor olmak demek: o yüzden bakım süresinin 4 hafta olduğunu duyurabiliyorlar, o yüzden sorunu kökten çözmek ve insanların sanal alemdeki verilerini korumak için uğraşabiliyorlar. Bunun insanı mutlu eden bir yanı var. Demek ki para üzerine kurulu olmayan ilişki ve iletişim biçimleri 2026’nın internetinde bile hala var.

Siz ne düşünüyorsunuz? Sizce AO3’nin problemleri neler? Bugün internet için “kurtarılmış alan” misyonunu gerçekten de sırtlanabilir mi?