BLACK MIRROR: BANDERSNATCH İncelemenizi Kendiniz Yönlendirin!

Son güncelleme: 17 Aralık 2020

Black Mirror, teknolojinin getireceği nimetlerin sandığımızdan fazlasına yol açacağını her bölümde fazlasıyla vurgulayarak çağımızın en popüler dizilerinden biri haline geldi. Bu haftasonu ise Netflix’teki yeni filmi Bandersnatch ile popülerliği zirveye ulaştı diyebiliriz. Black Mirror’un ilk kez, Netlifx’in ise nispeten yeni adım attığı interaktif hikaye anlatımlı bu yapım için kimisi medyada devrim yaratacağını düşünürken kimisi de sıradan bir Black Mirror bölümünden çok farkı yok dedi. O zaman biz de bölüme yakışır bir biçimde şu Netflix harikasına biraz yakından bakalım.

Öncelikle temelden başlayalım:

1. “Black Mirror’ı ben hiç izlemedim, nasıl iyi mi?” diye soruyorsanız sizi 2. sayfaya alalım
2. “İnteraktif hikaye nasıl oluyor?”  diye merak ediyorsanız 3.sayfadan,
3. “Temele ihtiyacım yok, sadede gelelim.” diyorsanız 4. sayfadan devam edebilirsiniz

1. Black Mirror hiç izlemediniz mi?

Black Mirror teknolojinin gelişmesiyle insanlığın yaşayacağı potansiyel geleceklerden seçmece hikayeler sunan, her bölüm başka kahramanlarla başka hikayelerin anlatıldığı bir dizi. Black Mirror’ı korkutucu kılan unsur, dizide karşılaştığımız teknolojilerin günümüzde kullandıklarımızın aynısı veya sadece bir beş on sene içinde gelebileceği noktayı göstermesi. Teknolojik gelişmelerden bağımsız biz insanların teknolojinin sağladığı imkanları duygularımız ve içgüdülerimizle nasıl yönlendireceğimiz ve bunun getirdiği trajik sonuçlar diziyi gerçekçi ve bir o kadar da sorgulamaya teşvik edici kılıyor.

Her bölümde geleceğin parlaklığına dair umudumuz azalırken insanlığımızdan soğur hale geldik. Hakkını vermek lazım, her bölüm dediysek San Junipero hariç, o da zaten iyimserliği ile içimizi ferahlatmıştı. Dizinin en ilgi çekici özelliği ise yukarıda dediğim gibi her bölüm farklı bir hikaye anlatılıyor. İstediğiniz bölümü izleyin, istemediğinizi geçin. Kendi dizi maceranızı kendiniz seçin.

İnteraktif hikayeler hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız 3. sayfaya, Bandersnatch değerlendirmesi için 4. sayfaya geçebilirsiniz. 

2. İnteraktif hikaye nasıl oluyor?

İnteraktif hikaye, hikayenin akışına senin karar verdiğin, verdiğin kararlara göre de farklı sonuçlar elde edebileceğin bir anlatım biçimi. Sanılanın aksine interaktif anlatım şekli çok yeni değil, ilk interaktif film 1967’de gösterime giren Kinoautomat. Film, kritik noktalarda seyircilere sunulan seçenekler arasında çoğunluğunun seçtiği şekilde devam ediyor. 80’lerde ise Bantam Books tarafından çıkarılan çocuk kitapları sayesinde kitaplara da giriş yapan interaktif anlatım, hikayede verdiğin kararlara göre sana kitabın farklı bölümlerini okutuyor. Böylece bir kitapta birden fazla hikaye anlatılabiliyor.

İnteraktif hikayeler popüler kültürde kendine birçok alanda yer edindi. Günümüzde ise oyun camiası bu türü en çok benimseyen medya oldu. Gerek The Stanley’s Parable gibi basit ama içine çeken oyunlar, gerekse Telltale Games’in çıkardığı Walking Dead veya Game of Thrones gibi adeta film izliyormuş hissine kapılacağınız oyunlar bu hikaye anlatım türünün günümüzde popülerliğini arttırdı.

Film veya dizi camiasında ise bu anlatım biçimi daha da popülerleşiyor. Fox sene başında Kido Industries’e ait CtrlMovie teknolojisini kullanarak sinemalarda bu macerayı sunacağını duyurdu. Hem de yukarıda bahsettiğim Bantam Books’un çıkardığı kitap serisinden hikayeleri kullanarak. Tam bir nostalji ögesi olmasının yanı sıra seyirciler demokratik bir biçimde hikayenin nasıl işleyeceğine telefonlarındaki uygulama sayesinde karar verebilecekler. Biraz daha geriye, yani 2010’a gidersek Almanya’da Last Call adlı bir korku filmi katılmak isteyen seyircilerin telefon numarasını ve bilgilerini alıp filmdeki kritik bir anda kahramanın rastgele bir seyirciyi aramasını sağladı. Ses tanıma özelliği sayesinde seyirci korku hikayesinde ekrana bağıracağına karaktere o odaya gitmemesini söyleyebiliyordu. Özetle interaktif hikayeleri uzun zamandır gündemde olan ve daha sık görmeye başlayacağımızı umut ettiğimiz bir anlatım biçimi.

Sadede gelmek istiyorsanız bir sonraki sayfaya, Black Mirror neydi ya diyorsanız bir önceki sayfaya geçiniz.

3. Sadede gelelim, Bandersnatch’i beğendik mi?

Bandersnatch Netflix’in ilk interaktif hikaye anlatımli içeriği değil. Daha önce çocuklar için Minecraft ve Puss in Boots hikayelerinde bu teknoloji kullanıldı. Ancak Bandersnatch yetişkinlere özgü ve Black Mirror’a yakışan tarzıya diğer tüm interaktif anlatımlı hikayelerden farklı. Devam etmeden önce sormak zorundayız, filmi izlediniz mi?

1. “İzlemedim, spoilersız yorum rica edeyim.” diyorsanız bir sonraki sayfaya geçebilirsiniz.
2. “İzledim, gelsin spoilerlar.” diyorsanız sizleri 6. sayfamıza alalım.

1. Spoilersız yorum: tam bir Black Mirror bölümü

80’lerde geçen film Netflix’in tüketmeyi sevdiği nostaljik öğelerle dolup taşıyor. Oyunculuklar çok başarılı, yapım kaliteli. Anlayacağınız Netflix’ten paralar yatmış. Film Black Mirror’un sevdiği bir tarzda, biraz bilim kurgu ama ondan öte de insanların karanlık tarafını öne çıkarıyor. Burada insanlar derken sadece kahramanlardan bahsetmiyorum, seyirci olarak biz de verdiğimiz kararlardan sorumluyuz. Film, bunu bize çok güzel yansıtmış. Bunun yanı sıra Bandersnatch, interaktif hikaye anlatımında diğerlerinden çok farklı. Bölüm teoride 90 dakika, ancak bölüm içerisinde size bu süreyi uzatma ya da kısaltma imkanı da sunuluyor. Eğer interaktif oyunlara alışıksanız aldığınız bazı kararların biraz çerez kaldığını fark etmişsinizdir. Bu filmde bunun olmadığını garanti edebiliriz. Aldığınız her kararın hikayede önemli bir yeri var. Kontrolün size verildiği noktalar çok güzel belirlenmiş. Özetle diğerlerinden çok farklı bir interaktif hikaye deneyimi ve seveceğiniz bir Black Mirror bölümü izlemek isterseniz sosyal medyadan daha fazla spoiler yemeden Bandersnatch’i izleyin derim.

Bir sonraki sayfada spoilerlar var, dikkatli geçin.

2. Gelsin spoilerlar: Biz şimdi ne izledik?

İnteraktif bir hikayede spoiler kavramı bulanıklaşıyor. Aşağıda kendim ulaştığım sonuçlardan yola çıkarak yorum yapacağım için sizin ulaşmadığınız bir son hakkında yorum yapabilirim. Uyarıldınız!

Bandersnatch ilk interaktif hikaye anlatımlı film değil, ama kesinlikle en yaratıcı olanı. İnteraktif hikayelerde siz ya ana karakteri oynarsınız, ya da onun adına karar verirsiniz. Bunu yaparken de siz verdiğiniz kararın sonuçlarını izlersiniz, sizin varlığınız hikaye bütünlüğünde bariz değildir. Verdiğiniz kararlar kesindir ve siz hikayede geri dönmediğiniz sürece sonucu ne olursa olsun uygulanır. Bandersnatch bunun bir adım ötesine gidiyor, sizi de hikayenin bir parçası yapıyor. Kahramanımız Stefan’ın sizin onun adına verdiğiniz kararların farkında olması, size karşı gelebilmesi ve sizinle iletişime geçmesi dördüncü duvarı yıkıp geçiyor. Stefan’a babasını öldürtebilirsiniz veya yaşamasına izin verebilirsiniz. Esas konu, Stefan’ın bunun farkında olması. Kendi özgür iradesini sorgulayan bir ana karakter var karşımızda. Aldığınız her kararın Stefan’ı nasıl etkilediğini ondan duymak gerçekten eşsiz bir deneyim.

Bandersnatch’in Black Mirror’ın bir parçası olduğunu, filmin diziden kopmadığını, filmi izledikçe tekrar tekrar anlıyoruz. Black Mirror’da teknolojinin insanların özgürlüğünü alması ve eğlence adına insanların duygularından kopması sıkça kullanılan temalar. Bandersnatch’te de bu temalar derinlemesine işlenmiş. Filmin alternatif sonlarından bir tanesinde Stefan’a onu Netflix’ten izlediğinizi söyleyip, daha eğlenceli olması için terapisti ve babasıyla dövüşerek aksiyon dolu bir sona ulaşabilirsiniz.

Bir başka Black Mirror bölümü olan White Bear’da da cezai yöntem olarak bir kişinin ölüm kalım macerasını lunapark eğlencesi olarak sunuluşunu izlemiştik. Bir izleyen olarak o zaman birşey hissetmemiş olabilirsiniz, ancak hikayenin parçası olmak demek Stefan’ın başına gelenlerden sorumlu olmamız demektir. 8:45 treninin kaza yapacağını bile bile, sırf ne olacağını merak ettiğimiz için Stefan’ı o trene bindirmemiz Black Mirror’un defalarca işlediği zalimlik değil de nedir? Bu sefer başkasının acısıyla eğlenen bizleriz.

Bandernsatch’te olan ve interaktif hikayelerin genelinde görmediğimiz başka bir unsur da aldığımız kararların geçerliliğini asla kaybetmemesi. Kararların geçerliliğini korumasıyla birlikte bir süre sonra filmin zaman çizelgesi öyle bir duruma geliyor ki film sizi kritik bir karar noktasına tekrar tekrar getiriyor. Karakterimiz de tıpkı biz seyirciler gibi terapistin kapısına birden fazla kez gidiyor, her birinde başka bir alternatifi görüyor ve bir önceki alternatiflerde neler olduğunu hatırlıyor. Burada farklı olan nokta, terapistin kapısına tekrar geldik diye o kapıya önceki gelişlerimiz geçerliliğini kaybetmemesi. Çoğu interaktif film veya oyunda seni o noktaya getirdiğinde o noktada aldığın önceki kararlar silinir, sanki ilk defa o noktaya gelmişsin gibi.

Bandersnatch’te ise alternatif senaryolardan birinde Colin balkondan atladıktan sonra yine terapistin önüne geliyoruz, bu sefer Colin’i takip etme seçeneği bize sunulmuyor. Çünkü Colin yok. Lineer olmayan bir zaman çizgisinde interaktif bir anlatımın yerleştirilmesi, Stefan’ın akıl sağlığı yerinde değil mi yoksa biz mi bunu ona yaptırıyoruz sorusunun cevabını adeta yok ediyor. Bu da filmle gerçeklik arasındaki çizgiyi tıpkı Stefan’ın Colin’in tablosundaki desenlere yaptığı gibi allak bullak ediyor.

Özetle Black Mirror tıpkı bölümlerinde yaptığı gibi teknolojik bir gelişmeyi ele alıp onun sonuçlarını hiç düşünmediğimiz bir bakış açısıyla bize sunuyor. Bunu yaparken diğer interaktif hikayelerden farklı olarak sizi hikayenin bir parçası yapıyor. Bu sefer bu teknolojik gelişme, yani interaktif film deneyimi, hem karakterlerin hem de bizim deneyimimizi etkiliyor. Filmin amacına başarılı bir şekilde ulaşıyor ve bizlere şunu sorgulatıyor: kararlarımızı uygulayıp uygulamama bizim elimizde olabilir, peki biz o kararları almak isterken kontrol kimin elinde? İsteklerimiz, arzularımız, zevklerimizin ne kadar kontrolündeyiz?  

Neyse, ben bir çay koyayım bari.