ROCK ALMANAĞI #1 | 17 Ülke, 49 Grup, 51 Yıl, 50 MİLAT Rock Şarkısı [’57-’66]

Son güncelleme: 6 Kasım 2017

Dünyanın bütün müziklerinin kendine has bir büyüsü olduğu tartışma götürmez bir gerçeklik. Herkese göre bir tını dizisi var şu hayatta, herkesin kendine dokunan bir sesler bütünü var. Ama öte yandan rock biraz diğerlerinden özel, bu da çok ortada. Rock müzik biraz garip insanların müziği, aykırı olanların, sırıtanların, tam yerine oturmayanların. Bu yüzden de hep değişimin sesi; devrimin tozu, isyanın nefesi olageldi. Sadece doğup büyüdüğü yer olan Birleşik Devletler’de değil, tüm dünyada.

Bu içerik dizisi de işte bunu belgelemek için yola çıktı. On yedi ülke, kırk dokuz grup, elli bir yıllık bir yelpaze dahilinde farklı sebeplerden 50 milat rock şarkısı alındı. Bu şarkılar bir çalma listesi olarak Geekyapar Spotify‘da olacak. Şarkıların beraberinde getirdikleri -ya da ayak uydurdukları- estetik, politik, sosyolojik ve bir iki durumda teknolojik değişimleri görsellerle destekleyen videolar Geekyapar YouTube kanalında bulunacak. Şarkıların hikayelerini bu sayfalarda beraber –bir çıt– akademik konuşacağız. Daha samimi muhabbeti ise podcast olarak Geekyapar Meram kanalında dinleyebileceksiniz.

Bence bu kadar açıklama yeter. 50 tane rock şarkısı vaat edildi. 50 tane rock şarkısı olacak. Önce ilk bölümün videosu. Sonra ilk madde.

https://www.youtube.com/watch?v=CmeX7J_w2UI

1. Elvis Presley – Jailhouse Rock

Çok kısa değinmek gerek gibi hissediyorum; rock müzik tarihinin Jailhouse Rock ile başladığına dair bir sanrı oluşturmam hata olur. Hatta popülarize ettiği bile söylenemez, bu onur daha ziyade Rock Around the Clock‘a ait. 1957 tarihli Jailhouse Rock’ın burada yer almasının sebebi daha ziyade Elvis’in zirve Elvis dönemini temsil etmesi. Afro-Amerikan kültürünün meyvesi rock ‘n’ roll, Elvis’in karizmasıyla dünyaya yayıldı. Ünlü olmadan önce bu şarkıyı pub’larda cover’layan gruplar arasında The Beatles ve Queen vardı. Rock and Roll Hall of Fame kendisini “rock müziği şekillendiren 500 şarkı” arasında seçti. Bizce şarkının kendisinin de özgeçmişi fena değil.

 

2. Chuck Berry – Johnny B Goode

Elbette Chuck Berry bu şarkının fikrini kendisine bir lise dansından telefon tutan kuzeni Marvin sayesinde elde etmedi. Chuck Berry 1955’ten beri rock müzik icra ediyordu, hatta bir süredir de kelimenin her anlamıyla bir rockstar‘dı. Johnny B. Goode’da otobiyografikti zaten biraz. Rolling Stone’un tabiriyle “rockstar’lık hakkındaki ilk şarkı” idi Johnny B. Goode. Berry sonradan aynı karakteri anlatan birkaç şarkı daha yazdı ve uzun, efsanevi bir kariyer sürdü. Bu şarkı da ne zaman, nerede çalınırsa çalınsın insanları dans ettirmeyi sürdürüyor.

 

3. Ritchie Valens – La Bamba

Rock müziğin gelişiminde sıkı bir Latin etkisi vardır, bu sıklıkla gözardı edilir. Latin etkileri rock’ta kendini çok erken göstermeye başlamıştır, La Bamba da bunun en iyi ispatlarından biridir. Şarkı esasen Meksika’nın Veracruz yöresinden gelen bir halk şarkısı. Bizim burada dinlediğimiz –ve rock müziğin merdiven taşlarından biri olan– parça ise şarkının Ritchie Valens yorumu. Valens ise ilginç bir karakter. Chicano rock akımının kurucularından biri olacak kadar sağlam kariyeri sadece sekiz ay sürdü. 1959 yılında onu ve iki başka rock yıldızını taşıyan uçak kaza yaptı, ve üç müzisyen de hayatını kaybetti. Don McLean yıllar sonra o günü şarkısında müziğin öldüğü gün olarak ölümsüzleştirecekti.

 

4. The Shadows – Apache

Rock müzik ilk baştabir bando işiydi. Her bando gibi bunun da bir lideri vardı; grubun kendisi ise arka plandaydı. İşte bu paradigmayı değiştirip, grubu gölgelerden çıkartan öncü enteresandır The Shadows oldu. İngiliz rock grubu 1950’lerden başlayaran ülkesinde listelere toplam 69 şarkı soktu. The Shadows aynı zamanda uluslararası olarak da büyük etki bıraktı diğer müzisyenlerde. Yugoslavya’daki önemlerini Vladimir Jankovic “Beatles bile Belgrad’da Shadows kadar büyük değildi” diye anlatacak; grup bizim ilk katıldığımız Eurovision’da birinciliği az bir farkla kaçıracaktı…

 

5. Los Ramblers – El Rock del Mundial

Bu esnada rock müzik küçük küçük bütün dünyaya yayılmaktaydı zaten. İlk tanışmalar genelde taklitle bitiyordu. Doğası gereği rock ‘n’ roll müziği kabullenmeye çok hazır olan Şili’de 1950’ler Elvis’çilik oynayarak geçmiş, 60’larda ise kendi kimliğini oturtan Şili rock müziği isim hanesine Nueva Ola yazdırmıştı: Yeni Dalga. Çok orijinal değil, ama yine de İngilizce olan new wave’den önce olduğunu hatırlatmak gerek. Bu eski yeni dalga tepe noktasına Los Ramblers’ın 1962 Şili Dünya Kupası için yazdığı El Rock del Mundial ile vardı. Şarkı rock müziği Santiago’dan alıp, Şili’nin geneline yaydı. Güney Amerika’nın geri kalanına da feyz oldu.

6. Booker T and the MG’s – Green Onions

Grubun adının nasıl yazıldığına dair şüpheler var. Baştan itiraf edeyim. The MG’s yazarken kesme işareti var mı, yok mu, o MGs gruba mı işaret ediyor yoksa bir lakap mı, Booker T’de son harften sonra nokta geçiyor mu… Şarkının adının bile nasıl konulduğuna dair ciddi bir fikrimiz yok. Birisi kedinin adıydı diyor, ötekisi aklıma gelen en iğrenç şeydi diyor. Her şey çok muğlak, tek bir şey çok açık: Bu melodiyi herkes biliyor. Beethoven’ın 5. Senfonisinin girişi gibi, Kuğu Gölü’nün bitişi gibi, bu da kendini kolektif bilinçaltına işlemiş ezgilerden biri. O yüzden grubun adı, tarihi, şarkının adının hangi evcil hayvandan geldiği mühim değil. Melodi baki.

 

7. The Beatles – I Want To Hold Your Hand

Bu şarkının Lennon ve McCartney’nin bir odaya kapanıp, kendi tabirleriyle göz göze, diş dişe kapışa kapışa sadece Amerika’da hit olması için yazıldığını duysanız belki samimiyetsiz bulursunuz. Ama aslında Lennon ve McCartney’nin kudretinin bir ispatı bu. Onlar her şeyi çıkarın, birer pop şarkı yazarıydılar. Bu onların “satılmış” olduğu anlamına gelmiyordu, bu; onların herkesi ortak bir paydada buluşturabilecek müzikler yazabilmeleri demekti ve buluşturdukları ortak payda çok naif bir yerdeydi. Bir filmde dediği gibi. Öpüş, koklaş, sarmaş, dolaş, çıplak, tozlu, yorgun falan değil. Elini tutmak istiyorum. Hepsi bu.

 

8. Them – Gloria

Bu noktada rock müziğe ilginç bir hissiyatın girmeye başladığını fark edeceksiniz. Biraz çiğlik, basitlik, çıplaklık var artık seslerimizde. Müzik alimleri buna garage rock dediler. Bu sesi üreten çocukların pek çoğu bu müzikleri garajlarında yapmaya başlamıştı çünkü. Hoş, Them’in yetiştiği Kuzey İrlanda’da evlerin garajları var mıydı bilmiyoruz; ama Van Morrison ve grubu öyle bir içtenlikle çıkartmışlardı ki Gloria’yı, herhalde mutfakta kaydettik deseler inanırdı herkes. I Want To Hold Your Hand herkesin eşlik edebileceği güzel bir şarkıysa, Gloria da herkesin yapabileceği güzel bir şarkıydı. Böyle olmanın da kıymeti vardır bazen.

 

9. Bob Dylan – Like A Rolling Stone

Bruce Springsteen, Bob Dylan’ın efsanevi albümü Highway 61 Revisited’in açılış parçasının ilk bangırtısı için “kafamdaki bir kapının tekmelenip açılması gibiydi” der. Bu da aklınızda takılan mühür tasvirlerden biridir, isabetlidir de. Dylan bu albümü için geleneksel folk imajını bir kenara bırakmış ve yükselen rock müziğinden epey şey ödünç almıştır. Yalnız bu tekmeyle açılan kapıyı herkes sevmemiştir hemen öyle. Highway 61’ı Dylan için ciddi bir kayıp, başarısız bir deney, boş bir heves şeklinde yorumlayanların sayısının zamanla sıfıra doğru azaldığını söyleyelim yani. Hayır çünkü kendisi bugün bir takım matbular tarafından gelmiş geçmiş en iyi şarkı olarak gösteriliyor ama, hep böyle değildi yani.

 

10. Beach Boys – Good Vibrations

O zamanın parasıyla yaklaşık altmış bin dolar. Enflasyona vur, yarım milyon eder. Doksan saatlik teyp. Günler süren kayıt. Sonunda ucu başını tutmayan, on üç enstrümanlı, akor değişimini ciklet gibi çekip atan dağınık bir şarkı, bir cep senfonisi. Kulağınıza garip bir kakofoni belki, ama rock müzik tarihi için paha biçilemez bir viraj. Mojo’ya göre gelmiş geçmiş en iyi kayıt, Rolling Stone’a göre gelmiş geçmiş en iyi altıncı şarkı ve David Moskowitz’in kitabına göre rock müzik tarihinin en önemli bestelerinden biri. Listemizin de öncesi ve sonrası arasında iyi bir durak noktası. Öncesi; rock, ve roll, ve dans biraz. Sonrası ise deneysel, duyusal ve düşünceli.

Bu 10’lunun Spotify playlist’i, şu şekilli:

Spotify içeriğini gösterTıklarsan bu içerik Spotify'dan yüklenir ve Spotify kendi çerezlerini kullanabilir.

Bir sonraki bölümde görüşelim!